مزیت های با خدا بودن

ذكر و یاد خدا آثار سازنده روحى و اخلاقى فراوانى دارد كه یاد متقابل خدا از بنده، روشنى دل، آرامش قلب، ترس از(نافرمانى) خدا، بصیرت و شناخت شیطان، بخشش گناهان، و علم و حكمت از جمله آنهاست.

یكى از زیباترین جلوه هاى ارتباط عاشقانه با خدا و اساسىrlm;ترین راهrlm;هاى سیر و سلوك، ذكر است؛ یعنى مترنم بودن زبان و قلب انسان به اسمإ حسناى الهى و شاداب نگه داشتن گل روح در زیر باران یاد حق.

ذكر خدا، از یادبردن هستى محدود خویش در رهگذر یاد اسماى الهى است و تداوم و استمرار آن زنگار گناهان را از روى دل مىrlm;زداید؛ زیرا غفلت و فراموشى حق تعالى، ساحت دل را مكدر مىrlm;كند. از اینجاست كه یكى از رسالتهاى اولیاى الهى و كتابهاى آسمانى، برطرف نمودن این كدورت و تاریكى است و به همین علت <<ذكر>> را از اوصاف پیامبر و از نامهاى قرآن شمردهrlm;اند؛ چنانكه قرآن مجید به ذكر بودن پیامبر صلی الله علیه و آله چنین اشاره مىrlm;كند:

<<...قد انزل الله الیكم ذكرا رسولا یتلوا علیكم آیات الله...>>. [1] <<خداوند ذكرى (رسولى) را به سوى شما فرستاد تا آیات خدا را بر شما تلاوت كند>>.

همچنین از نامrlm;هاى قرآن مجید ذكر مىrlm;باشد: <<انا نحن نزلنا الذكر و انا له لحافظون>>. [2] <<ما ذكر (قرآن) را بر تو نازل كردیم و آن را حفظ خواهیم كرد>>.

وجه نامگذارى پیامبر صلی الله علیه و آله و قرآن به ذكر این است كه موجب یادآورى خداوند متعال مى باشند؛ زیرا یادآورى منوط به دانش قبلى است و این پیامبران و كتابهاى آسمانى مى باشند كه پرده غفلت و فراموشى را از روى دل كنار زده و نور الهى را بدان مىrlm;تابانند. بنابراین یاد خدا انسان را از حضیض مادیت به اوج معنویت مى رساند و امید را در انسان زنده مىrlm;كند و یإس و ناامیدى را كه از تنگناهاى زندگى مادى و معادلات بشرى ناشى مىrlm;گردد، برطرف مىrlm;كند.

ذكر خداوند آثار و ثمرات اعجابrlm;آور و با شكوهى دارد كه هریك از آنها در سازندگى روحى و اخلاقى انسان تإثیر به سزایى دارد. عمدهrlm;ترین این آثار و ثمرات به شرح زیر است:

ذكر و یاد خدا آثار سازنده روحى و اخلاقى فراوانى دارد كه یاد متقابل خدا از بنده، روشنى دل، آرامش قلب، ترس از(نافرمانى) خدا، بصیرت و شناخت شیطان، بخشش گناهان، و علم و حكمت از جمله آنهاست.

یكى از زیباترین جلوه هاى ارتباط عاشقانه با خدا و اساسىrlm;ترین راهrlm;هاى سیر و سلوك، ذكر است؛ یعنى مترنم بودن زبان و قلب انسان به اسمإ حسناى الهى و شاداب نگه داشتن گل روح در زیر باران یاد حق.

ذكر خدا، از یادبردن هستى محدود خویش در رهگذر یاد اسماى الهى است و تداوم و استمرار آن زنگار گناهان را از روى دل مىrlm;زداید؛ زیرا غفلت و فراموشى حق تعالى، ساحت دل را مكدر مىrlm;كند. از اینجاست كه یكى از رسالتهاى اولیاى الهى و كتابهاى آسمانى، برطرف نمودن این كدورت و تاریكى است و به همین علت <<ذكر>> را از اوصاف پیامبر و از نامهاى قرآن شمردهrlm;اند؛ چنانكه قرآن مجید به ذكر بودن پیامبر صلی الله علیه و آله چنین اشاره مىrlm;كند:

<<...قد انزل الله الیكم ذكرا رسولا یتلوا علیكم آیات الله...>>. [1] <<خداوند ذكرى (رسولى) را به سوى شما فرستاد تا آیات خدا را بر شما تلاوت كند>>.

همچنین از نامrlm;هاى قرآن مجید ذكر مىrlm;باشد: <<انا نحن نزلنا الذكر و انا له لحافظون>>. [2] <<ما ذكر (قرآن) را بر تو نازل كردیم و آن را حفظ خواهیم كرد>>.

وجه نامگذارى پیامبر صلی الله علیه و آله و قرآن به ذكر این است كه موجب یادآورى خداوند متعال مى باشند؛ زیرا یادآورى منوط به دانش قبلى است و این پیامبران و كتابهاى آسمانى مى باشند كه پرده غفلت و فراموشى را از روى دل كنار زده و نور الهى را بدان مىrlm;تابانند. بنابراین یاد خدا انسان را از حضیض مادیت به اوج معنویت مى رساند و امید را در انسان زنده مىrlm;كند و یإس و ناامیدى را كه از تنگناهاى زندگى مادى و معادلات بشرى ناشى مىrlm;گردد، برطرف مىrlm;كند.

ذكر خداوند آثار و ثمرات اعجابrlm;آور و با شكوهى دارد كه هریك از آنها در سازندگى روحى و اخلاقى انسان تإثیر به سزایى دارد. عمدهrlm;ترین این آثار و ثمرات به شرح زیر است:

1. یاد خدا نسبت به بنده

اولین اثر یاد خدا این است كه خداى متعال نیز انسان را یاد مىrlm;كند: <<فاذكرونى اذكركم...>>. [3] <<مرا یاد كنید تا شما را یاد كنم>>. از اینكه در این آیه شریفه یاد خداوند متعال، منوط به یادكردن بنده شمرده شده است، یك نكته دقیق فهمیده مىrlm;شود و آن عبارت است از تصور دو نوع ذكر از طرف خدا؛الف: ذكر عام. - ب: ذكر خاص.

اما ذكر خاص به بندگان خاص و ذاكر تعلق دارد و یك نوع توجه و لطف است از جانب خداوند متعال.

2. روشنى دل

خداوند؛ ذكر خویش را موجب نورانى شدن و بیدارى دلها مىrlm;داند. مردن دل و افسردگى از هولناكترین سى روزیهاست؛ به طورى كه حضرت على اولین سفارششان به امام حسن مجتبى علیهما السلام - در نامهrlm;اى كه به ایشان نوشتهrlm;اند - این است كه بیش از هرچیز به آبادانى دل خویش بپردازد: <<فانى اوصیك بتقوى الله -اى بنى- و لزوم امره و عماره قلبك بذكره...>>. [4] <<دلبندم! تو را به تقوا و التزام به فرمان خدا، آباد كردن قلب و روح با ذكر او و چنگ زدن به ریسمان الهى توصیه مىrlm;كنم...>>.

یكى از موثرترین عوامل علاج مرگ دل و احیاى دوباره آن، پناه بردن به ذكر خداست؛ ذكر حق نور است و مداومت در آن، قلب را از تاریكى و ناامیدى و قساوت نجات مىrlm;دهد؛ شفافیت و لطافت و درك و شور و عشق به آن مىrlm;بخشد و گرمى و تپش و نشاط تازه در آن مىrlm;دمد. این ثمره ذكر را حضرت على علیه السلام چنین گوشزد مىrlm;كند: <<ان الله تعالى جعل الذكر جلإ للقلوب تسمع به بعد الوقره و تبصر به بعد العشوه و تنقاد به بعد المعانده...>> [5] <<خداوند متعال یاد خویش را جلاى قلبها قرار داده، كه در اثر آن گوش، پس از سنگینى مىrlm;شنود و چشم پس از كمrlm;سویى مىrlm;بیند و بدین وسیله پس از لجاجت و دشمنى منقاد و رام مىrlm;گردد>>.

3. آرامش قلب

سومین اثرى كه براى یاد خدا بیان مىrlm;شود آرامش دل آدمى است. به تعبیر قرآن طمأنینه و سكون قلب از جمله آثار مستقیم یاد خداست: <<الذین آمنوا و تطمئن قلوبهم بذكرالله الا بذكر الله تطمئن القلوب>>. [6] <<كسانى كه ایمان آوردهrlm;اند و دلrlm;هایشان به یاد خداست، بدانید تنها با یاد خدا دلrlm;ها آرام مىrlm;گیرد>>.

یاد خدا داروى معنوى اضطراب و افسردگى است كه از نظر روانشناسى علل آن ترس، آینده مبهم، نگرانى از شكست خوردن، ترس از بیماریها و نگرانى از عوامل طبیعى مىrlm;باشد. گذشته از مسأله بیمارى اضطراب، آرامش طلبى در فطرت انسان ریشه دارد و در سرشت انسانها حس آرامش جویى نهفته است و بسیارى از فعالیتهاى آدمى در حقیقت پاسخ به نداى الهى فطرت است.

وقتى به زندگى خود و بسیارى از افراد نظر مىrlm;كنیم، مىrlm;بینیم هدف بسیارى از كارهاى ما دستrlm;یابى به گوهر گرانبهاى آرامش است؛ یعنى انسانها در طول زندگى خود تلاش مىrlm;كنند تا به آرامش خاطر و طمأنینه نایل شوند. در این نقطه بین انسانها اشتراك نظر وجود دارد، ولى اختلاف نظر در تعیین و تشخیص چیزهایى است كه به زندگى آرامش مىrlm;بخشد.

بسیارند كسانى كه این گوهر نفیس را در گرو ثروت اندوزى و رفاه مادى مىrlm;دانند و آرامش گم شده خود را در آن مىrlm;جویند و به قول خودشان، پشت خود را مىrlm;بندند تا براى عمرى، خیال آسوده و آرامش خاطر داشته باشند؛ گروهى نیز آرامش را در كسب مقام و شهرت مىrlm;بینند و براى آن خود را به آب و آتش مىrlm;زنند؛ گروهى -به اشتباه- آرامش را در پناه بردن به دامن <<اعتیاد"مىrlm;بینند تا دمى آرامش و تسكین یابند كه این آرامش كاذب است.

ولى قرآن مجید تنها نسخه شفابخش اضطراب را یاد خدا مىrlm;داند و تنها پاسخ نداى فطرت را ذكر خدا مىrlm;بیند. [7] ولى مقصود ذكر قلبى است نه ذكر زبانى؛ زیرا قرآن كریم آن ذكر زبانى را كه با ذكر قلبى همراه نیست، ممدوح نمىrlm;شمارد بلكه مذموم مىrlm;داند درباره نماز مىrlm;فرماید: ...اَقِم الصَلاةَ لِذِكرى. [8] <<نماز را با یاد من اقامه كن>>. و در سوره ماعون مىrlm;فرماید: فَوَیلٌ لِلمُصَلین الذِینَ هُم عَن صَلاتِهِم ساهُون. [9]<<واى بر نمازگزارانى كه از نمازشان غافلند>>. معلوم مىrlm;شود اگر كسى نماز بخواند، هرچند كه ذكر خدا بر زبانش جارى است ولى غافل باشد و نداند چه مىrlm;گوید، كارش زار است.

بنابراین، مقصود اصلى، ذكر قلبى است نه ذكر زبانى. ذكر زبانى زمینه است براى پیدایش ذكر قلبى و آرامش با ذكر قلبى مشكلات را حل مىrlm;كند. [10] خداوند در سوره طه خطاب به حضرت موسى و هارون علیه السلام مىrlm;فرماید: اِذهَب اَنتَ وَ اَخوكَ بآیاتى وَ لا تَنیا فِى ذِكرى). [11]<<تو و برادرت با آیات و معجزات من حركت كنید و در یاد كردن من سستى نكنید>>. این ذكر، ذكر قلب است؛ زیرا انسانى كه در برابر خطر مواجه مىrlm;شود و به مقاومت در برابر آن خطر، مأموریت پیدا مىrlm;كند، با ذكر زبانى نمىrlm;تواند مشكلى را حل كند؛ طمإنینه است كه مشكلات را حل مىrlm;كند و طمأنینه، با ذكر قلب است نه با ذكر زبان. البته ذكر زبان خوب است و زمینه را براى ذكر قلب فراهم مىrlm;كند. [12] در خصوص این بحث كه یاد خدا و ذكر قلبى آرام بخش دلهاست، امام صادق علیه السلام مىrlm;فرماید: <<اِنَّ القَلبَ لَیَتَجلجلُ فِى الجَوفِ یَطلُبُ الحَقَ فَاذا اَصابَهُ اِطمَئن وَ قَرَّ>>. [13] <<دل آدمى از درون مضطرب مى شود و در حقیقت خواهان حق است پس آنگاه كه به حق رسید، آرام و قرار مىrlm;گیرد>>.